Kısa cevap: yurt dışında alınan bir yükseköğretim diplomasının Türkiye'de tanınması için diploma, transkript ve çoğu durumda ders içerikleri yeminli tercümeyle sunulur. Yükseköğretim diplomalarında denklik başvurusu Yükseköğretim Kurulu'na yapılır; başvuru kılavuzu hangi belgenin hangi biçimde isteneceğini belirler.
Denklik dosyasında tercümenin payı sanıldığından büyük: değerlendirmeyi yapan uzman, sizin okulunuzu ve derslerinizi yalnızca tercüme üzerinden tanıyor.
Dosyanın çekirdek belgeleri
| Belge | Neden isteniyor |
|---|---|
| Diploma | Mezuniyetin ve unvanın kanıtı |
| Transkript | Alınan dersler, krediler ve notlar |
| Ders içerikleri (müfredat) | Derslerin kapsamının Türkiye'deki programla karşılaştırılması |
| Öğrenim süresi belgesi | Programın normal süresi ve fiilî öğrenim süresi |
| Pasaport giriş-çıkış kayıtları | Fiilen yurt dışında bulunulan sürenin teyidi |
| Denklik başvuru formu | Başvurunun kendisi |
Bu belgelerin hangilerinin apostilli olacağı ve hangi biçimde sunulacağı başvuru kılavuzunda yazar. Kılavuz güncelleniyor; internette dolaşan eski sürümlere değil, kurumun kendi yayımladığı güncel sürüme bakın.
Ders içerikleri: dosyanın en ağır kısmı
Denklik değerlendirmesinde belirleyici olan diplomanın adı değil, derslerin kapsamı. Bu yüzden ders içerikleri (syllabus / müfredat) çoğu dosyanın en hacimli ve en pahalı tercüme kalemidir.
Üç şey işi kolaylaştırır:
İçerikleri okuldan resmî biçimde alın. Web sitesinden kopyalanmış ders tanımları çoğu zaman kabul edilmez; okulun antetli ve onaylı çıktısı gerekir.
Yalnızca gereken dersleri çevirtin. Kılavuz bütün dersleri istemiyorsa, alan derslerinin içerikleri yeterli olabilir. Hangi derslerin isteneceğini baştan netleştirmek tercüme hacmini belirgin biçimde düşürür.
Terminolojiyi tek listeden yürütün. Aynı kavramın diploma, transkript ve ders içeriklerinde farklı çevrilmesi, uzmanı iki farklı ders varmış gibi düşündürür. Dosyanın tamamı tek elden ve tek terim listesiyle yürütülmelidir — biz de bu yüzden denklik dosyalarını parça parça değil bütün olarak alıyoruz.
Not ve kredi sistemleri çevrilmez, açıklanır
Bir dersin 6 ECTS olması ile 3 kredi olması aynı şey değildir ve dönüşümü yapmak tercümanın işi değildir. Doğru yaklaşım:
- Kredi ve not değerleri kaynaktaki hâliyle aktarılır.
- Kullanılan sistem (ECTS, semester hour, vb.) belirtilir.
- Notlandırma ölçeği transkriptte yazıyorsa o da çevrilir.
- Karşılaştırmayı değerlendirme birimi yapar.
Tercümede "yaklaşık karşılık" üretmek, dosyanın en riskli hatasıdır: uzman, kaynağa baktığında farklı bir sayı görürse tercümenin güvenilirliği sorgulanır.
Unvanlar ve program adları
İki ülkenin eğitim sistemleri birebir örtüşmez. Bu yüzden:
- Program adı özgün hâliyle çevrilir, uydurma bir Türk karşılığı verilmez.
- Unvan (Bachelor, Master, Diplom, Licence gibi) özgün biçimde korunur; gerekirse parantez içinde açıklama düşülür.
- Fakülte ve bölüm adları kaynaktaki hâliyle aktarılır.
Bu tercih dosyayı zayıflatmaz, aksine güçlendirir: değerlendirme yapan kişi karşılığı kendisi belirlemek ister, hazır bir eşleme sunulmasını değil.
Süreci geciktiren tipik hatalar
Transkriptin eksik sayfası. Ara sayfalar olmadan gönderilen not dökümü geçersiz sayılır. Sayfa numaralandırmasını kontrol edin.
Ad yazımının tutmaması. Diplomadaki yazım ile pasaportunuzdaki yazım farklıysa dosya bekletilir. Tercümede esas alınan pasaporttur; kimlik sayfasını da gönderin.
Ders içeriklerini sonradan eklemek. Dosya, ders içerikleri olmadan açıldığında eksik evrak yazısı gelir ve süreç baştan sıraya girer. Hepsini birlikte hazırlamak daha hızlıdır.
Apostilsiz belge. Diplomanın düzenlendiği ülke Lahey Sözleşmesi'ne tarafsa apostil beklenir. Taraf değilse konsolosluk tasdiki zinciri işler.
Tarama kalitesi. Küçük puntolu ders içeriklerinin düşük çözünürlükte taranması, tercümede "okunamadı" notu düşülmesini gerektirir; bu da dosyada eksiklik sayılabilir.
Maliyeti önceden görmenin yolu
Tercüme ücreti sayfa üzerinden hesaplanır ve ders içerikleri genellikle dosyanın en büyük kalemidir. Maliyeti baştan görmek için:
- Diploma ve transkripti tarayın.
- Ders içeriklerinin toplam sayfa sayısını çıkarın.
- Kılavuzda hangi derslerin içeriğinin istendiğini işaretleyin.
- Üçünü birlikte gönderin.
Böylece tek bir teklifle bütün dosyanın maliyetini görür, kalem kalem ilerlerken bütçenin nereye gittiğini kaybetmezsiniz.
Başvurudan önce son kontrol
- Güncel başvuru kılavuzu okundu mu?
- Hangi belgelere apostil isteniyor, işaretlendi mi?
- Transkript sayfaları eksiksiz mi?
- Ders içerikleri okulun resmî çıktısı mı?
- Ad yazımı pasaportla aynı mı?
- Diploma ve transkriptteki tarihler tutarlı mı?
- Bütün belgeler aynı terminolojiyle mi çevrildi?
Kılavuzun belge listesini bize iletirseniz, hangi belgenin hangi biçimde hazırlanacağını birlikte netleştirelim.