Kısa cevap: sağlık belgelerinin tercümesinde belirleyici olan dil değil, tıbbi terminolojiye hâkimiyettir. Epikriz, tetkik sonucu, patoloji raporu ve ilaç listesi; kısaltmaları, Latince terimleri ve ölçü birimleriyle kendi kurallarına sahip metinlerdir. Yanlış çevrilen bir birim ya da açılmayan bir kısaltma, karşı taraftaki hekimin yanlış bir tabloya bakmasına yol açar.
Bu yazı, sağlık belgelerinizi çevirtmeden önce bilmeniz gerekenleri topluyor.
Hangi belgeler çevriliyor?
| Belge | İçeriği | Ne için isteniyor |
|---|---|---|
| Epikriz (çıkış özeti) | Tanı, uygulanan tedavi, seyir | Yurt dışında tedaviye devam, ikinci görüş |
| Tetkik sonuçları | Kan, idrar, görüntüleme raporları | Tanının doğrulanması |
| Patoloji raporu | Doku incelemesi bulguları | Onkolojik tedavi planı |
| Ameliyat notu | Uygulanan cerrahi işlem | Takip ameliyatı, komplikasyon değerlendirmesi |
| İlaç listesi / reçete | Kullanılan etken maddeler ve dozlar | Yurt dışında ilaç temini |
| Sağlık kurulu raporu | Engel oranı, çalışabilirlik | Vize, sigorta, sosyal haklar |
| Aşı kartı | Aşı takvimi | Okul kaydı, göç işlemleri |
| Doğum raporu | Doğum bilgileri | Nüfus işlemleri |
Belgeniz hangi amaçla isteniyorsa, tercümenin üslubu da ona göre kurulur: hekime giden bir epikriz ile sigorta şirketine giden bir rapor aynı ayrıntı düzeyini gerektirmez.
Kısaltmalar: en riskli alan
Sağlık belgeleri kısaltma yoğundur ve aynı kısaltma farklı bağlamlarda farklı şey anlatabilir. Bir örnek: "PA" hem "posteroanterior" (akciğer grafisi çekim yönü) hem başka bağlamlarda başka bir ifade olabilir.
Doğru yaklaşım üç adımlıdır:
- Kısaltma, bağlamdan tespit edilebiliyorsa hedef dildeki yerleşik karşılığıyla verilir.
- Tespit edilemiyorsa özgün hâliyle bırakılır ve tercüman notu düşülür.
- Hiçbir durumda tahmin edilerek açılmaz.
Üçüncü madde en önemlisi. Bir kısaltmayı yanlış açmak, onu hiç açmamaktan çok daha tehlikelidir: okuyan hekim, yanlış açılmış bir kısaltmayı sorgulamaz.
Birimler ve referans aralıkları
Laboratuvar sonuçlarında iki tuzak var:
Birim dönüşümü. Aynı analitin farklı ülkelerde farklı birimlerle raporlanması yaygındır (örneğin mg/dL ve mmol/L). Tercümede birim dönüştürülmez; kaynaktaki hâliyle aktarılır. Dönüşümü, referans aralıklarını bilen hekim yapar.
Referans aralıkları. Laboratuvarların referans aralıkları birbirinden farklıdır ve sonucun anlamı bu aralığa göre belirlenir. Bu yüzden referans aralığı sütunu da mutlaka çevrilir; yalnızca sonucu aktarmak, sayıyı bağlamsız bırakır.
İlaç adları çevrilmez, etken madde belirtilir
İlaçların ticari adları ülkeden ülkeye değişir; Türkiye'de bir adla satılan ilaç başka ülkede bulunmayabilir. Bu yüzden ilaç listelerinde:
- Ticari ad özgün hâliyle korunur.
- Varsa etken madde adı belirtilir.
- Doz ve kullanım sıklığı kaynaktaki hâliyle aktarılır.
- Ticari ad için "muadil" önerilmez — bu tıbbi bir karardır, tercüme kararı değil.
Yeminli mi, standart tercüme mi?
Bu, belgenin nereye gideceğine bağlı:
- Bir hekime ikinci görüş için gidiyorsa genellikle standart profesyonel tercüme yeterlidir; önemli olan doğruluk, tasdik değil.
- Sigorta şirketine, mahkemeye veya resmî bir kuruma gidiyorsa yeminli tercüme, çoğu zaman noter onayıyla birlikte istenir.
- Yurt dışındaki bir hastaneye kabul dosyası olarak gidiyorsa hastanenin kendi kabul kılavuzu belirler; birçok hastane yeminli tercüme ister.
Belgeyi kimin isteyeceğini baştan söylerseniz, gereksiz bir tasdik katmanı ödemekten kaçınırsınız.
El yazısı ve tarama kalitesi
Sağlık belgelerinin bir kısmı hâlâ el yazısıyla düzenleniyor. Okunamayan bir kelime tercümede "okunamadı" notuyla işaretlenir — uydurulmaz. Bu not, belgenin değerini düşürmez; aksine dürüstlüğün göstergesidir. Ancak kritik bir bilgi okunamıyorsa (doz, tarih, tanı) belgeyi düzenleyen kurumdan okunaklı bir örnek istemek gerekir.
Tarama yaparken:
- Sayfanın tamamını çerçeveye alın, kenarları kırpmayın.
- Görüntüleme raporlarında ölçüm değerlerinin okunur olduğundan emin olun.
- Renkli grafik ve tabloları gri tonlamada taramayın; renk bilgi taşıyabilir.
- Çok sayfalı raporlarda sayfa sırasını koruyun.
Gizlilik
Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir. Tercüme için ilettiğiniz belgeler yalnızca hizmetin ifası için kullanılır, üçüncü kişilerle paylaşılmaz ve iş tamamlandıktan sonra saklanmaz. Bu, bir tercih değil mesleki gizliliğin gereği.
Göndermeden önce
- Belge kime gidiyor: hekime mi, sigortaya mı, resmî kuruma mı?
- Yeminli tercüme mi isteniyor, standart tercüme mi yeterli?
- Hedef dil ve hedef ülke belli mi?
- Tüm sayfalar eksiksiz ve okunur mu?
- Hasta adının yazımı pasaportla aynı mı?
- Daha önce çevrilmiş bir raporunuz var mı? (Terminoloji tutarlılığı için işimize yarar.)
Belgenizi ve nereye gideceğini iletin; hangi tercüme türünün gerektiğini ve dosyanın kaç sayfa tuttuğunu birlikte netleştirelim.