Profesyonel Tercüme

9 dakikalık okuma·Son güncelleme 1 Eylül 2026

Profesyonel tercüme, metnin ait olduğu alanda deneyimi olan bir çevirmen tarafından, araştırma gerektiren bir süreç izlenerek yapılan tercümedir. Genel tercümeden farkı dilin doğruluğu değil, terminolojinin ve bağlamın doğruluğudur.

Profesyonel tercüme nedir?

Bir metni doğru çevirmek, kelimeleri doğru karşılamakla bitmez. Hukuki bir sözleşmede "shall" ile "may" arasındaki fark bir yükümlülük farkıdır; tıbbi bir raporda "negative" kelimesi olumsuz değil, bulgu yok demektir; bir mühendislik şartnamesinde tolerans değerinin virgülü yanlış yere konduğunda üretim durur. Profesyonel tercüme, bu ayrımları bilen birinin yaptığı iştir.

Eski sitemizde bunu şöyle anlatmıştık: profesyonel tercüme ile genel tercüme arasındaki fark, çevirmenin alan üzerindeki deneyimini yansıtması ve araştırma gerektiren bir süreç izlemesidir. Bugün de aynı şeyi söylüyoruz, çünkü değişen bir şey yok: alan bilgisi olmayan bir çevirmen, dili ne kadar iyi bilirse bilsin, terimin hangi bağlamda hangi karşılığı aldığını bilemez.

Hangi alanlarda çalışıyoruz?

Belgeniz hangi alana giriyorsa, o alanda deneyimli bir çevirmene atanır. Aşağıdaki tablo, en sık çalıştığımız alanları ve o alanda tercümeyi zorlaştıran tipik unsurları gösteriyor.

Belgeniz birden fazla alana giriyorsa — örneğin bir ilaç şirketinin lisans sözleşmesi hem hukuki hem tıbbi ise — çeviriyi tek bir çevirmen üstlenir, ancak diğer alanın terminolojisi için ikinci bir gözden geçirme yapılır.

Süreç nasıl işler?

Profesyonel tercümede işin büyük kısmı çeviriden önce ve sonra yapılır. Metni okumadan başlanan bir çeviri, ortasında terim değiştirmek zorunda kalır; kontrol edilmeden teslim edilen bir çeviri ise hatasını okuyucuya bırakır.

1. 01

   Metni tanıma

   Belge okunur, alanı ve amacı belirlenir. Kime hitap ettiği — mahkemeye mi, müşteriye mi, denetçiye mi — üslubu doğrudan etkiler.

2. 02

   Terminoloji hazırlığı

   Metinde tekrar eden terimler çıkarılır ve karşılıkları baştan kararlaştırılır. Aynı terim belgenin başında ve sonunda farklı çevrilirse metin güvenilirliğini kaybeder.

3. 03

   Çeviri

   Alanında deneyimli çevirmen metni çevirir. Emin olunmayan noktalar not düşülür, uydurulmaz.

4. 04

   Karşılaştırmalı kontrol

   Kaynak ve hedef metin yan yana okunur. Atlanan cümle, yanlış sayı, kayan tarih ve terim tutarsızlığı bu aşamada yakalanır.

5. 05

   Biçim düzeni

   Tablo, başlık numaralandırması, dipnot ve sayfa düzeni kaynağa uygun hâle getirilir. Belge okuyana kaynağıyla aynı yapıda ulaşır.

6. 06

   Teslim

   Dosya, talep ettiğiniz biçimde teslim edilir. Sorularınız olursa çevirmen notlarıyla birlikte açıklama sağlanır.

Terminoloji tutarlılığı neden önemli?

Uzun bir belgede aynı kavramın iki farklı karşılıkla çevrilmesi, okuyucunun iki farklı şeyden bahsedildiğini düşünmesine yol açar. Bir sözleşmede "Yüklenici" ve "Müteahhit" dönüşümlü kullanılırsa, taraflar arasında hangi sıfatın kimi bağladığı tartışmaya açılır. Teknik bir kılavuzda aynı parçanın iki adı varsa, montajı yapan kişi yanlış parçayı arar.

Kurumsal terim listesi

Düzenli olarak belge çevirten kurumlar için terim listesi tutuyoruz. Şirketinizin ürün adları, birim adları, unvanlar ve tercih ettiğiniz karşılıklar bir kez kararlaştırılır; sonraki bütün işlerde aynı liste kullanılır. Bu, farklı zamanlarda farklı çevirmenlerin çalıştığı durumlarda bile metinlerinizin aynı sesle konuşmasını sağlar.

İyi bir kaynak belge neye benzer?

Çevirinin kalitesi, kaynağın kalitesiyle sınırlıdır. Belirsiz bir cümle hedef dilde daha belirsiz hâle gelir; eksik bir bağlam çevirmeni tahmine zorlar. Aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz, hem süreyi hem de soru sayısını azaltır.

Kaliteyi ne belirler?

"Kaliteli çeviri" ifadesi tek başına bir şey söylemez. Ölçülebilir olan şudur: çeviri, kaynak metnin taşıdığı bilgiyi eksiksiz ve doğru biçimde hedef dile taşıyor mu, ve hedef dildeki okuyucu için doğal okunuyor mu? Bu iki soru birbiriyle çelişebilir; profesyonel çeviri, çelişkiyi metnin amacına göre çözer.

1. 01

   Bilgi eksiksizliği

   Kaynaktaki her bilgi hedefte var mı? Atlanan bir dipnot veya bir parantez içi açıklama, belgenin hukuki değerini değiştirebilir.

2. 02

   Terim doğruluğu

   Alan terimleri, o alanın Türkçedeki (veya hedef dildeki) yerleşik karşılıklarıyla mı verilmiş?

3. 03

   İç tutarlılık

   Aynı kavram baştan sona aynı kelimeyle mi karşılanmış? Sayılar, tarihler ve özel adlar metin boyunca tutarlı mı?

4. 04

   Amaca uygun üslup

   Mahkemeye sunulacak bir metin ile pazarlama broşürü aynı üslupla çevrilmez. Metnin nereye gideceği üslubu belirler.

Fiyat nasıl hesaplanır?

Tercüme ücreti sayfa üzerinden hesaplanır ve bir sayfa, 492 sayılı Harçlar Kanunu esas alınarak 20 satır olarak kabul edilir. Bu, bilgisayar ortamında yaklaşık olarak boşluksuz 1.000 karaktere ya da 150–200 kelimeye karşılık gelir.

492 sayılı kanuna göre bir sayfa

20 satır492 sayılı kanuna göre bir sayfa

boşluksuz karakter karşılığı

~1.000boşluksuz karakter karşılığı

yaklaşık kelime karşılığı

150–200yaklaşık kelime karşılığı

Alan uzmanlığı gerektiren metinlerde çevirmenin araştırma yükü artar; taranmış belgelerde metnin yeniden yazılması gerekir. Bu unsurlar teklifte ayrı ayrı gösterilir, böylece toplam tutarın neyden oluştuğunu görürsünüz. Belgenizi gönderin, hesabı biz yapalım.

Yerelleştirme: çevirinin görünmeyen kısmı

Bir metni hedef dile taşımak yetmez; hedef okuyucunun kullandığı sisteme de taşımak gerekir. Tarih biçimi, ondalık ayıracı, ölçü birimi, adres düzeni, para birimi ve hukuki atıflar dilden bağımsız olarak ülkeye göre değişir. Bunlar çevrilmediğinde metin dilbilgisi açısından kusursuz kalır ama pratikte yanlış okunur.

Buradaki temel kural şudur: dönüştürülen her değerin özgün hâli izlenebilir kalmalıdır. Bir sözleşmede ölçü birimi sessizce dönüştürüldüğünde, taraflardan biri kaynağa döndüğünde iki farklı sayı görür. Bu yüzden dönüşümlerde özgün değeri parantez içinde bırakıyoruz.

Üç tipik senaryo

Alan uzmanlığının somut olarak ne anlama geldiğini görmek için, sık karşılaştığımız üç durumu ve her birinde işi belirleyen ayrıntıyı aşağıda topladık.

1. 01

   İhale dosyası

   Bir ihale dosyasında şartname, teknik ek ve idari şartlar birbirine atıf yapar. Ekteki bir terimin ana metinden farklı çevrilmesi, teklifin biçimsel nedenle elenmesine yol açabilir. Bu yüzden dosyanın tamamı tek terim listesiyle, tek elden yürütülür.

2. 02

   Klinik araştırma dosyası

   Etik kurul dosyalarında bilgilendirilmiş onam formu hastanın anlayacağı dille, protokol ise uzmanın diliyle yazılır. Aynı belgenin iki bölümü iki farklı üslup gerektirir; ikisini de aynı tonda çevirmek, ya hastayı anlamsız bir metinle ya da kurulu eksik bir protokolle karşı karşıya bırakır.

3. 03

   Ürün kılavuzu

   Kullanım kılavuzlarında uyarı ifadeleri (dikkat, uyarı, tehlike) bir hiyerarşi taşır ve pek çok üründe standartla tanımlıdır. Bu üç kelimeyi eş anlamlı sanıp dönüşümlü kullanmak, güvenlik bilgisinin ağırlığını değiştirir.

Tekrar eden metinler ve güncellemeler

Kurumsal belgeler nadiren sıfırdan yazılır. Sözleşmelerin standart maddeleri, kılavuzların güvenlik bölümleri ve katalogların ürün tanımları sürümden sürüme büyük ölçüde aynı kalır. Bu tekrar, doğru yönetildiğinde hem tutarlılık hem hız kazandırır.

Farkı işaretlenmemiş bir güncelleme, pratikte belgenin tamamının yeniden okunmasını gerektirir. Değişen bölümleri işaretleyerek gönderdiğinizde, iş yalnızca o bölümlere odaklanır ve metnin geri kalanı önceki onaylı hâliyle korunur.

Çeviri ile uyarlama arasındaki sınır

Her metin aynı ölçüde bağlayıcı değildir. Bir sözleşmede çevirmenin görevi kaynağa birebir sadık kalmaktır; bir tanıtım metninde ise birebir sadakat çoğu zaman hedef okuyucuya hiçbir şey söylemeyen bir sonuç üretir. Bu iki uç arasında bir sınır vardır ve o sınırın nerede çizileceği, çeviriye başlamadan önce kararlaştırılmalıdır.

Örneğin bir sloganın kelime karşılığı hedef dilde anlamsız kalabilir; bir kampanya metnindeki kelime oyunu başka dilde karşılıksızdır. Bu durumda iki seçenek vardır: kaynağı olduğu gibi taşıyıp yanına açıklama koymak, ya da aynı etkiyi hedef dilde üretecek yeni bir ifade önermek. İkincisi artık çeviri değil, uyarlamadır; ve müşterinin onayını gerektirir, çünkü metin artık kaynağın kelimelerini taşımaz.

Uyarlama gereken yerlerde iki sürüm sunuyoruz: birebir çeviri ve önerilen uyarlama, aralarındaki farkın gerekçesiyle birlikte. Karar sizin oluyor. Bu, özellikle web sitesi ve katalog metinlerinde kurumun sesini koruyan en güvenli yol; çünkü hangi cümlenin bağlayıcı bir taahhüt, hangisinin bir anlatım tercihi olduğunu en iyi siz bilirsiniz.

Sık sorulan sorular