Tercüme Kalite Kontrolü (Redaksiyon)

9 dakikalık okuma·Son güncelleme 1 Eylül 2026

Redaksiyon, yazılmış bir metni dil, anlatım ve içerik yönünden gözden geçirip düzelterek yayıma hazır duruma getirmektir. Tercüme kalite kontrolünde bu iş, kaynak metin ile hedef metin yan yana okunarak yapılır.

Redaksiyon nedir, ne değildir?

Bir metni okuyup "kulağa hoş geliyor" demek redaksiyon değildir. Tercüme kalite kontrolünde asıl soru şudur: hedef metin, kaynak metnin taşıdığı bilgiyi eksiksiz taşıyor mu? Bu soru ancak iki metin karşılaştırmalı okunarak cevaplanabilir. Yalnızca hedef metne bakan bir okuma, atlanmış bir cümleyi veya ters çevrilmiş bir olumsuzluğu göremez, çünkü hedef metin kendi içinde tutarlı görünmeye devam eder.

Eski sitemizde bu süreci şöyle tarif etmiştik: tercümesi hâlihazırda gerçekleştirilmiş bir metin için kaynak ve hedef metnin karşılaştırmalı kontrol ve düzeltmesi yapılır; eksik veya hatalı kısımlar kaynak metin baz alınarak yeniden düzenlenir. Olası anlam kaymaları, devrik cümleler ve hatalı kelime kullanımları gibi yazı bütünlüğünü bozan hatalar bu aşamada düzeltilir. Aşağıda bu tarifi adım adım açıyoruz.

Redaksiyon ne zaman gerekir?

Redaksiyon isteyen taleplerin çoğu birkaç tipik durumdan doğuyor. Kendinizinkini aşağıda görüyorsanız, doğru hizmeti arıyorsunuz demektir.

Bu senaryoların ortak noktası, elinizde zaten bir hedef metin olması. Hedef metin yoksa ihtiyacınız redaksiyon değil, tercümedir.

Karşılaştırmalı kontrol nasıl yapılır?

Süreç, iki metnin cümle cümle eşleştirilmesiyle başlar. Amaç, hedef metni güzelleştirmek değil, önce doğrulamaktır; güzelleştirme doğruluk kurulduktan sonra gelir.

1. 01

   Eşleştirme

   Kaynak ve hedef metin paragraf paragraf hizalanır. Bu aşamada atlanmış paragraflar ve fazladan eklenmiş cümleler hemen görünür hâle gelir.

2. 02

   Bilgi kontrolü

   Sayılar, tarihler, para birimleri, özel adlar, ölçü birimleri ve olumsuzluk ekleri tek tek karşılaştırılır. Bu grup, sessizce en çok hata barındıran gruptur.

3. 03

   Terim kontrolü

   Alan terimlerinin doğru karşılıklarla verilip verilmediği ve metin boyunca tutarlı kullanılıp kullanılmadığı incelenir.

4. 04

   Anlam kontrolü

   Cümlelerin kaynaktaki anlamı taşıyıp taşımadığına bakılır. Anlam kayması, çoğu zaman doğru kelimelerin yanlış ilişkilendirilmesinden doğar.

5. 05

   Dil ve anlatım

   Devrik cümleler, hatalı kelime seçimleri, yinelemeler ve okuma akışını bozan yapılar düzeltilir.

6. 06

   Biçim ve düzen

   Başlık düzeni, numaralandırma, tablo hizalaması ve dipnotlar kaynağa göre kontrol edilir.

7. 07

   Raporlama

   Düzeltilen metinle birlikte, hangi tip hataların bulunduğunu gösteren bir not iletilir. Böylece çeviriyi kimin yaptığından bağımsız olarak neyin düzeldiğini görürsünüz.

En sık rastlanan hata tipleri

Redaksiyonda karşımıza çıkan hatalar rastgele dağılmaz; belirli kategorilerde toplanır. Aşağıdaki tablo, bu kategorileri ve neden gözden kaçtıklarını gösteriyor.

Akademik metinlerde redaksiyon

Akademik metinlerde redaksiyonun ölçütü, derginin kendi yazım kılavuzudur. Dil doğru olsa bile atıf biçimi, kısaltma kullanımı, tablo başlıklarının konumu veya özet uzunluğu kılavuza uymuyorsa metin biçimsel nedenle geri dönebilir.

Hedef derginin yazım kılavuzunu bize iletirseniz kontrol o kılavuza göre yapılır. Kılavuz yoksa, alanın yaygın kabul görmüş kullanımı esas alınır ve tercihler bir notla belirtilir.

Kurumsal metinlerde üslup birliği

Uzun projelerde metinler farklı zamanlarda, farklı kişiler tarafından üretilir. Sonuçta her bölüm kendi içinde doğru ama bir arada okunduğunda bölük pörçük bir belge ortaya çıkar. Redaksiyonun bu senaryodaki işi, doğruluğu korurken metne tek bir ses kazandırmaktır.

1. 01

   Üslup kararlarının sabitlenmesi

   Hitap biçimi, cümle uzunluğu eğilimi, aktif-pasif tercihi ve başlık yazım biçimi baştan kararlaştırılır.

2. 02

   Terim listesinin uygulanması

   Kurumun terim listesi varsa metin ona göre hizalanır; yoksa metinden bir liste çıkarılıp size teslim edilir.

3. 03

   Bölümler arası geçişlerin düzeltilmesi

   Farklı ellerden çıkan bölümlerin birleştiği yerlerde tekrar eden veya boşlukta kalan ifadeler giderilir.

4. 04

   Son okuma

   Bütün metin baştan sona tek seferde okunur. Parça parça yapılan kontroller, ancak bu okumada görülen tutarsızlıkları bırakır.

Redaksiyon ücreti nasıl belirlenir?

Redaksiyonda ücret, tercümede olduğu gibi sayfa esasına dayanır; bir sayfa 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca 20 satır kabul edilir. Ancak redaksiyonun süresini belirleyen asıl unsur sayfa sayısı değil, metnin durumudur.

492 sayılı kanuna göre bir sayfa

20 satır492 sayılı kanuna göre bir sayfa

kaynak ve hedef, karşılaştırmalı okunur

2 metinkaynak ve hedef, karşılaştırmalı okunur

hangi hata tiplerinin bulunduğu

1 raporhangi hata tiplerinin bulunduğu

Bu yüzden teklif öncesi metnin bir bölümünü inceliyoruz. İnceleme sonucunda redaksiyonun yeterli olmayacağı görülürse bunu size söyler, yeniden çeviri öneririz. Az düzeltmeyle geçiştirilmiş bir redaksiyon, hatalı metni onaylamış görüntüsü verdiği için ilk hâlinden daha risklidir.

Redaksiyon raporu neyi gösterir?

Düzeltilmiş metni teslim etmek işin yarısıdır. Diğer yarısı, neyin neden değiştiğini görünür kılmaktır. Bu, hem çeviriyi yaptıran tarafın kararlarını bilgiyle vermesini sağlar hem de aynı hatanın sonraki işlerde tekrarlanmasını önler.

Kademelendirme, düzeltme sayısının tek başına bir şey ifade etmediğini gösterdiği için önemlidir. Yüz biçim düzeltmesi olan bir metin sağlıklı olabilir; üç kritik düzeltmesi olan bir metin ise yeniden gözden geçirilmelidir. Rapor bu ayrımı yaptığı için, hangi çevirmenle çalışmaya devam edeceğinize dair bir veri de üretir.

Hedef kitleye göre kontrol

Aynı bilgi, kime söylendiğine göre farklı biçimde doğru olur. Redaksiyonun sık atlanan boyutu budur: metin doğru olabilir ama yanlış okuyucuya yazılmış olabilir. Bu durumda yapılacak iş, bilgiyi değiştirmeden anlatımı hedef kitleye taşımaktır.

Metninizin kime gideceğini baştan söylerseniz, kontrol o ölçüte göre yapılır. Bu bilgi verilmediğinde en güvenli yol seçilir: kaynağa birebir sadakat. Güvenlidir ama her metin için en iyisi değildir; pazarlama metninde birebir sadakat, okuyucunun ilgisini kaybettiren bir sonuç üretir.

Redaksiyonun sınırları

Redaksiyon her sorunu çözmez ve çözemeyeceği durumları baştan söylemek, işin bir parçası. Aşağıdaki üç durumda size farklı bir yol öneririz.

1. 01

   Kaynak metin bozuksa

   Kaynak metinde belirsiz cümleler, çelişen maddeler veya eksik bilgi varsa, hedef metni düzeltmek sorunu gizler. Bu durumda kaynak metindeki belirsizlikleri liste hâlinde iletiriz; karar sizindir.

2. 02

   Çeviri yeniden yazılmalıysa

   Hata oranı belirli bir eşiği geçtiğinde düzeltme, çeviriden uzun sürer. Metnin bir bölümünü inceleyip bu durumu tespit ettiğimizde, redaksiyon yerine yeniden çeviri öneririz.

3. 03

   Belge yeminli olmalıysa

   Redaksiyon, bir çeviriyi yeminli tercümeye dönüştürmez. Resmî kurum yeminli belge istiyorsa, çevirinin baştan yemin zaptı bulunan bir tercüman tarafından yapılması gerekir.

Bize göndermeden önce kendi kontrolünüz

Elinizdeki çevirinin redaksiyona ihtiyacı olup olmadığını, bize göndermeden önce kabaca ölçebilirsiniz. Bunun için dil uzmanı olmanız gerekmez; aşağıdaki kontroller, kaynak metni bilen herkesin yapabileceği türden.

1. 01

   Uzunlukları karşılaştırın

   Kaynak ve hedef metnin paragraf sayısını sayın. Sayılar tutmuyorsa bir paragraf atlanmış ya da birleştirilmiş olabilir. Bu en hızlı ve en çok işe yarayan kontroldür.

2. 02

   Sayıları tarayın

   Metindeki bütün rakamları, tarihleri ve tutarları iki metinde yan yana okuyun. Dil bilmeden yapılabilen bu kontrol, en ağır hataların bir kısmını doğrudan yakalar.

3. 03

   Özel adlara bakın

   Kişi, kurum, ürün ve yer adlarının doğru yazıldığından emin olun. Bu adlar çevrilmez; farklı yazılmışlarsa müdahale edilmiş demektir.

4. 04

   Bir terimi baştan sona takip edin

   Metnin en sık geçen teriminden birini seçin ve her geçtiği yerde aynı karşılıkla verilip verilmediğine bakın. Tutarsızlık varsa metin genelinde de vardır.

5. 05

   Son paragrafı okuyun

   Uzun çevirilerde kalite çoğu zaman sonlara doğru düşer. Metnin son sayfası, ilk sayfasından daha çok şey söyler.

Bu beş kontrolden ikisinde sorun çıkıyorsa metin karşılaştırmalı redaksiyon gerektiriyor demektir. Hiçbirinde çıkmıyorsa metin muhtemelen sağlıklıdır ve ihtiyacınız yalnızca dil editörlüğü olabilir — bu, daha kısa süren ve daha az maliyetli bir iştir.

Sık sorulan sorular