Azerice Tercüme

Azerice ile Türkçe arasındaki yakınlık bu dil çiftini kolaylaştırmıyor. Tersine: okuyan kişi metni anladığını sandığı için yanlış çevrilmiş bir kelimeyi sorgulamıyor. Hukuki belgede en pahalı hata tipi budur.

4 dakikalık okumaSon güncelleme 1 Eylül 2026

Kısa cevap

Azerbaycan Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf, dolayısıyla iki ülke arasında apostil geçerli. Asıl risk tasdikte değil metinde: aynı görünen kelimelerin iki dilde farklı anlaması, hukuki belgede doğrudan hak kaybına yol açabiliyor.

Alfabe: Latin (1991'den beri), 32 harf
Türkçede olmayan harfler: ə, x, q
Apostil: Azerbaycan ve Türkiye sözleşmeye taraf
Asıl risk: Yalancı eşdeğerler

Yalancı eşdeğerler: aynı kelime, başka anlam

Azerice ve Türkçe aynı dil ailesinden gelir ve sözcük dağarcığının büyük bölümü ortaktır. Ama ortak olmayan kısım tam da resmî metinlerde karşımıza çıkıyor. Aşağıdaki kelimeler iki dilde de var, iki dilde de tanıdık ve iki dilde farklı şey anlatıyor.

Belgede hata üreten tipik yalancı eşdeğerler
Kelime	Azericede	Türkçede	Neden riskli
düşmək	İnmek, azalmak	Düşmek (yere)	Mali raporda "gelir düşdü" ifadesi yanlış okunabilir
sağ ol	Teşekkür ederim	Sağ ol (samimi)	Resmî yazışmada üslup düzeyi kayar
dolanmaq	Geçinmek, geçimini sağlamak	Dolaşmak	Sosyal yardım ve gelir belgelerinde anlam değişir
qonaq	Misafir	Konak (bina)	Adres ve mülk belgelerinde karışır
işləmək	Çalışmak; ayrıca işlemek	İşlemek	İş sözleşmesinde yükümlülük tanımını bulandırır
subay	Bekâr	Subay (askerî rütbe)	Nüfus kayıt örneğinde medeni hâl yanlış aktarılır

Belgede hata üreten tipik yalancı eşdeğerler

Alfabe: Latin ama aynı Latin değil

Azerbaycan 1991'de Kiril alfabesinden Latin alfabesine geçti. Bugünkü Azerice alfabesi 32 harf ve Türkçede bulunmayan üç harf taşıyor: ə (açık e), x (gırtlaksı h) ve q (kalın k). Buna karşılık Türkçedeki ğ harfi Azericede farklı bir sese karşılık gelir.

İki alfabe arasındaki farklar
Harf	Azericede	Türkçede karşılığı
ə	Açık e sesi (əli)	Yok; genellikle 'e' ile karşılanır
x	Gırtlaktan h (xəbər)	Yok; 'h' ile karşılanır
q	Kalın k (qanun)	Yok; 'k' veya 'g' ile karşılanır
ı	Var, Türkçedeki gibi	Aynı
ğ	Var, farklı telaffuz	Yumuşak g

İki alfabe arasındaki farklar

Adlarda bu fark doğrudan sorun çıkarır: Əliyev soyadı Türkçe kayıtlarda Aliyev, Əhmədov ise Ahmedov olarak yazılır. Belgeniz Türkiye'deki bir kuruma gidiyorsa pasaporttaki latinize yazımın esas alınması gerekir; kurum, iki yazımın aynı kişiyi gösterdiğini kendiliğinden varsaymaz.

1991 öncesi Kiril alfabeli belgeler

Sovyet döneminde düzenlenmiş Azerbaycan belgeleri Kiril alfabesiyle yazılmıştır ve hâlâ sık geliyor: diploma, doğum belgesi, iş kayıt defteri. Bu belgelerde iki dil bir arada bulunabilir (Azerice Kiril ve Rusça) ve baba adı Rus usulüne göre yazılmış olabilir.

01
Hangi dilde yazıldığı belirlenir
Kiril alfabesi tek başına Rusça anlamına gelmez. Sovyet Azerbaycan belgeleri Kiril Azerice olabilir; bu, ayrı bir dil bilgisi gerektirir.
02
Baba adı işaretlenir
Sovyet usulü üç parçalı adda hangi parçanın baba adı olduğu tercümede açıkça gösterilir; Türk kaydında bu parça ayrı bir alandır.
03
Yer adları çift verilir
Kirovabad gibi değişmiş yer adları özgün hâliyle korunur, bugünkü karşılığı (Gəncə) parantezde belirtilir.
04
Apostil Azerbaycan'dan alınır
Belge bugünkü Azerbaycan sınırları içinde düzenlendiyse apostil Azerbaycan makamlarından alınır; Rusya yetkili değildir.

Azerbaycan belgelerinin Türkçe karşılıkları

Belge adlarının bir kısmı Türkçede tanıdık görünür ama aynı işlevi taşımaz. Bu belgelerde özgün adı korumak ve işlevini açıklamak gerekiyor.

Sık gelen Azerbaycan belgeleri
Belge	Nedir	Tercümede yaklaşımımız
Şəxsiyyət vəsiqəsi	Kimlik kartı	"Kimlik belgesi" karşılığı verilir, özgün ad korunur
Doğum haqqında şəhadətnamə	Doğum belgesi	Türk nüfus kayıt örneğiyle kapsamı aynı değil
Arayış	Kurumdan alınan resmî yazı	Türkçedeki "araştırma" ile ilgisi yok; "belge/yazı" olarak verilir
Attestat	Orta öğretim bitirme belgesi	Lise diploması karşılığı, sistem farkı notta belirtilir
Əmək kitabçası	İş kayıt defteri	Hizmet süresi hesabında kullanılır; bütün sayfalar çevrilir

Sık gelen Azerbaycan belgeleri

Sözlü tercümede Azerice

İş görüşmelerinde tarafların birbirini kısmen anlaması sık görülüyor ve bu, tercümanın gereksiz olduğu izlenimi yaratıyor. Uygulamada olan şu: taraflar konuşmanın yüzde seksenini anlıyor, kalan yüzde yirmide anlaşmanın esasını oluşturan koşullar bulunuyor. Kısmi anlaşma, anlaşmazlığın en zor fark edilen biçimi.

Azerice görüşmede tercümandan beklenen

Yalancı eşdeğerleri fark edip düzeltmek
Hukuki terimlerin iki sistemdeki farkını belirtmek
Rakam ve para birimlerini net aktarmak
Rusça geçen terimleri Türkçeye taşımak
Kısmi anlaşıldığı sanılan noktaları görünür kılmak

Sık sorulan sorular

Azerice belgeyi Türkçe bilen biri okuyabiliyor, tercümeye gerek var mı?

Resmî işlemde var. Kurum, belgenin yeminli tercümanca çevrilmiş ve imzalanmış hâlini ister; "anlaşılıyor" olması hukuki bir dayanak değildir. Ayrıca yalancı eşdeğerler yüzünden anlaşıldığı sanılan cümleler yanlış anlaşılabiliyor.

Azerbaycan'a gidecek belgeme apostil yeterli mi?

Evet. Azerbaycan Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf, dolayısıyla yeminli tercüme, noter onayı ve apostil zinciri yeterli; konsolosluk tasdiki gerekmiyor. Yine de belgeyi teslim edeceğiniz kurumdan teyit almanızı öneriyoruz.

Soyadımdaki ə harfi Türk kaydında nasıl yazılacak?

Pasaportunuzdaki latinize yazım esas alınır ve ə harfi orada genellikle e olarak geçer. Tercümede özgün yazımı da gösteriyoruz, böylece kurum iki belgeyi eşleştirebiliyor. Azerbaycan pasaportunuzun kimlik sayfasını da gönderin.

Kiril alfabeli eski Azerbaycan belgem için ayrı bir tercüman mı gerekiyor?

Genellikle evet. Bugünkü Latin alfabeli Azericeyi bilen bir tercüman, Kiril Azerice metni okumakta zorlanabilir; belge ayrıca Rusça bölümler içerebilir. Belgenizin bir sayfasını gönderin, hangi tercümana yönlendireceğimizi belirleyelim.